Mediation in strafzaken – herstel, verantwoordelijkheid en perspectief
Mediation in strafzaken biedt een zorgvuldig en mensgericht traject binnen het strafrecht, waarin slachtoffer en verdachte/dader – onder begeleiding van een gespecialiseerd en onafhankelijk mediator – met elkaar in gesprek kunnen gaan. De kern van deze vorm van mediation is dat beide partijen ruimte krijgen om hun verhaal te doen, gehoord te worden en betekenis te geven aan wat er is gebeurd.
Het gaat niet om schuldvaststelling of bewijsvoering, maar om herstel, erkenning en verantwoordelijkheid. Mediation creëert een veilige en gestructureerde setting waarin communicatie mogelijk wordt, ook wanneer emoties hoog oplopen of de verhoudingen ernstig zijn verstoord.
Betekenis voor slachtoffers
Voor slachtoffers biedt mediation de mogelijkheid om:
te vertellen welk leed zij hebben ervaren en welke impact het strafbare feit heeft gehad;
vragen te stellen aan de dader over het gebeurde;
aan te geven wat zij nodig hebben om het gebeurde te kunnen verwerken en verder te gaan;
erkenning te krijgen voor hun gevoelens en ervaringen.
Deze vorm van directe dialoog kan bijdragen aan emotionele verwerking, het verminderen van angst of boosheid en het herstellen van een gevoel van regie.
Betekenis voor daders / verdachten
Voor verdachten of daders biedt mediation de gelegenheid om:
rechtstreeks te luisteren naar het verhaal en de gevolgen voor het slachtoffer;
verantwoordelijkheid te nemen voor hun handelen;
vragen te beantwoorden en, waar oprecht, excuses aan te bieden;
actief mee te denken over herstel en mogelijke oplossingen.
Dit vergroot het inzicht in de gevolgen van het eigen gedrag en kan recidive helpen voorkomen.
Complexe situaties
Er zijn strafzaken waarin wel schade is ontstaan, maar niet eenduidig vaststaat wie dader en wie slachtoffer is, of waarin partijen elkaar wederzijds verwijten maken. Ook in deze situaties kan mediation waardevol zijn. Partijen gaan met elkaar in gesprek en kunnen gezamenlijk zoeken naar een oplossing die recht doet aan ieders belangen en perspectief.
Relatie tot het strafproces
Mediation in strafzaken vervangt nooit de strafrechtelijke vervolging. Zij vindt plaats naast het reguliere strafproces.
De afspraken of voorstellen die partijen tijdens mediation bereiken, worden door de mediator zorgvuldig vastgelegd in een verslag. Dit verslag wordt toegevoegd aan het strafdossier. De officier van justitie en/of de rechter bepalen vervolgens in hoeverre en op welke wijze deze uitkomsten worden meegewogen bij de verdere afdoening van de zaak en een eventuele strafoplegging.
Inzetbaarheid
Mediation in strafzaken is toepasbaar in een breed scala aan delicten, waaronder:
vernieling en mishandeling;
stalking en bedreiging;
diefstal en verduistering;
agressie tegen hulpverleners;
huiselijk geweld;
pesten en de gevolgen daarvan;
vuurwerkdelicten;
uitgaansgeweld.
Samenwerking binnen de strafrechtketen
Mediation in Strafzaken (MIS) werkt nauw samen met ketenpartners zoals:
Politie;
Veilig Thuis;
organisaties voor herstelrecht;
strafrechtadvocaten;
het Openbaar Ministerie en de rechtspraak.
Mediation kan worden ingezet in alle fasen van het strafrechtelijk traject: voorafgaand aan vervolging, tijdens het strafproces en – waar passend – in een latere fase.
Strafrecht mediator
Dr.h.c. J.L.M. Pisters is gespecialiseerd strafrecht mediator en als zodanig verbonden aan de Rechtbank Limburg en de Rechtbank Oost-Brabant.
Vanuit deze rol begeleidt hij herstelgerichte gesprekken in strafzaken met grote zorgvuldigheid, onafhankelijkheid en respect voor alle betrokkenen. Zijn werkwijze kenmerkt zich door juridische precisie, psychologisch inzicht en oog voor menselijke waardigheid.
Doel van mediation in strafzaken
Het uiteindelijke doel van mediation in strafzaken is niet het ontlopen van verantwoordelijkheid, maar het bevorderen van herstel, het herstellen van communicatie waar mogelijk en het creëren van perspectief voor zowel slachtoffer als dader/verdachten. In veel gevallen draagt dit bij aan een meer betekenisvolle en duurzame afdoening dan een louter strafrechtelijke beslissing alleen.
Dr.h.c. J.L.M. Pisters is lid van de vereniging van strafrecht mediators de VMSZ
